สำหรับนิสิตพยาบาล "การพยาบาลผู้ที่มีความวิตกกังวลเฉียบพลันและเรื้อรัง"

ความวิตกกังวล

         ความวิตกกังวลเป็นอารมณ์ไม่สบายใจ หวั่นใจ ที่เกิดขึ้นในบุคคลจากการคาดการณ์ว่าจะมีสิ่งไม่ดีหรือเหตุร้ายเกิดขึ้นกับตน แต่ไม่สามารถบอกสาเหตุได้ชัดเจน ความวิตกกังวลจะมีระดับมากหรือน้อยขึ้นกับการรับรู้และการประเมินสถานการณ์ของแต่ละบุคคล เป็นสัญญาณบ่งบอกความไม่สมดุลของจิตใจ 

อาการของผู้ที่มีความวิตกกังวล

ผู้ที่มีความวิตกกังวลจะมีลักษณะและอาการตามระดับของความวิตกกังวล (level of anxiety) เป็น 4 ระดับ ได้แก่ (เพียรดี เปี่ยมมงคล, 2553)

           1.ระดับอ่อน (mild anxiety) ความวิตกกังวลระดับนี้จะสัมพันธ์กับความตึงเครียดในชีวิตประจำวัน เป็นการเตรียมตัวให้เตรียมกระทำสิ่งต่างๆ ทำให้ประสาทสัมผัสทั้ง 5 ตื่นตัว เช่น การเห็นการได้ยินการสัมผัสดีขึ้น ความจำดีขึ้น การเก็บข้อมูลรอบตัวทำได้มากกว่าปกติ มีแรงจูงใจในการเรียนรู้ได้ดี ทำให้บุคคลมีความเข้มแข็งขึ้น

         2.ระดับปานกลาง (moderate anxiety) ประสาทรับสัมผัสทั้ง 5 ตื่นตัว ทำให้บุคคลมีขอบเขตการรับรู้แคบลง เลือกรับรู้เฉพาะที่ตนกำลังสนใจ (selective attention) เท่านั้น สิ่งกระตุ้นอื่นจะถูกตัดออกไป ความวิตกกังวลในระดับนี้ บุคคลยังมีความสามารถในการเรียนรู้หรือแก้ปัญหาได้เฉพาะเรื่องที่ตนสนใจเท่านั้น เรื่องอื่นๆจะไม่สามารถทำได้ในเวลาเดียวกัน เช่น ผู้ป่วยวิตกกังวลกับการที่จะได้รับการผ่าตัด ทำให้จำไม่ได้ที่พยาบาลได้แนะนำวิธีการปฏิบัติตัวหลังผ่าตัด

           3.ระดับรุนแรง (severe anxiety) ความสามารถในการรับรู้ลดลงมาก ขอบเขตความสนใจแคบลง บุคคลอาจจะรู้สึกงุนงง สับสน พฤติกรรมทำไปโดยอัตโนมัติสิ่งกระตุ้นใหม่ๆอาจทำให้มีความวิตกกังวลสูงขึ้น ระบบประสาทอัตโนมัติ sympathetic ทำงานมากขึ้น ทำให้มีอาการทางกายชัดเจน เช่น ชีพจรเต้นเร็ว ความดันโลหิตสูงขึ้น การหายใจเร็วขึ้น ปวดกล้ามเนื้อ ปากแห้ง ท้องเสีย ปัสสาวะบ่อย มีการเคลื่อนไหวของร่างกายมากขึ้น ไม่อยู่นิ่ง ผู้ที่มีความวิตกกังวลจะบอกว่ามีอาการทางกกาย เช่น คลื่นไส้ นอนไม่หลับ ใจสั่น อาจจะมีอาการหายใจเร็ว (hyperventilation) และรู้สึกกลัว การเรียนรู้และการแก้ปัญหาทำไม่ได้ในระยะนี้

           4. ระดับตื่นตระหนก (panic anxiety) เป็นความวิตกกังวลสูงสุด เป็นภาวะตื่นกลัวสุดขีด ทำให้สูญเสียการควบคุมตนเอง มีพลังงานเกิดมากที่สุด และสามารถทำในสิ่งที่เวลาปกติทำไม่ได้ การรับรู้จะแคบลงมาก ผู้ที่มีความวิตกกังวลจะมีความสับสน ไม่สามารถบอกความสัมพันธ์ของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นได้ การรับรู้บิดเบือนไป สูญเสียความคิดที่สมเหตุสมผล บุคคลไม่อาจจะสื่อสารหรือทำหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

วิธีการบำบัดทางการพยาบาลผู้ที่มีความวิตกกังวล

ใช้กระบวนการพยาบาล (nursing process) เป็นเครื่องมือที่สำคัญในการแสดงความเป็นวิชาชีพ กระบวนการพยาบาลประกอบด้วย 5 ขั้นตอน ได้แก่ การประเมินภาวะสุขภาพ การวินิจฉัยการพยาบาล การวางแผนการพยาบาล การปฏิบัติการพยาบาลและการประเมินผล การใช้กระบวนการพยาบาลเป็นการแก้ปัญหาสุขภาพของผู้ป่วยเป็นรายบุคคลแบบองค์รวมตามแนวทางวิทยาศาสตร์และเป็นการนำความรู้ทางทฤษฎีไปสู่การปฏิบัติบนพื้นฐานของการใช้เหตุผล การตัดสินใจและการแก้ปัญหาซึ่งส่งผลต่อคุณภาพการพยาบาล สร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้ป่วยในคุณภาพของบริการที่ได้รับ และพยาบาลมีความมั่นใจในการปฏิบัติงานมากขึ้น การปฏิบัติการพยาบาลโดยใช้กระบวนการพยาบาลเป็นการสร้างมาตรฐานคุณภาพทางการพยาบาล (อรนันท์ หาญยุทธ, 2557) การพยาบาลผู้ที่มีความวิตกกังวล อธิบายได้ดังนี้ (เพียรดี เปี่ยมมงคล, 2553; อรพรรณ ลือบุญธวัชชัย, 2554; วาทินี สุขมาก, 2556)